Tranh ký họa kháng chiến

 

Ký họa kháng chiến là một trong những thể loại ký họa đặc biệt, ra đời từ hoàn cảnh chiến tranh của đất nước; xuất phát từ việc ghi nhận những hình ảnh, sự kiện, nhân vật liên quan đến cuộc kháng chiến chống xâm lược của dân tộc Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ XX.

Thể loại ký họa không những chiếm nhiều ưu thế trong hình thức ghi nhận và thể hiện, mà còn đáp ứng hữu hiệu nhất những yêu cầu trong sự thiếu thốn về họa cụ, điều kiện di chuyển, bảo quản và cất giữ trong chiến tranh. Trong thể loại ký họa, vẽ đúng, vẽ đủ vẫn chưa hội đủ yếu tố để cấu thành một bức ký họa đẹp, cốt lõi vẫn nằm ở sự nhạy cảm, ở sức sống, ở linh hồn mà người họa sĩ thổi vào trong từng nét ký họa. Nghệ thuật tạo hình trong ký họa là sự kết hợp nhạy cảm đến nhuần nhuyễn giữa đôi mắt, đôi tay, khối óc và con tim của người họa sĩ chỉ trong một giới hạn thời gian nhất định. Trong điều kiện ác liệt của chiến tranh, đòi hỏi người họa sĩ phải thực hiện ký họa trong một thời gian ngắn, điều này không chỉ đơn thuần vì những lo lắng do ý thức của sự mất mát, mà còn do kỹ thuật đòi hỏi để giữ kịp cái thần trên mỗi đầu ngọn bút và để có thể tạo được linh hồn của tác phẩm.

Phần lớn các ký họa được thể hiện bởi một bố cục chặt chẽ, hình họa vững, nét vẽ nhanh gọn, màu sắc phù hợp với không gian của đề tài bằng những họa cụ sẵn có: bột màu, màu nước, phấn màu, bút chì, than cây… để tạo mảng khối sáng, tối, đậm, nhạt. Màu sắc trong ký họa có tính tiết chế cao nhưng đẹp và thể hiện trọn vẹn cảm quan của người nghệ sĩ. Ký họa kháng chiến không chỉ là nguồn tư liệu quý về hiện thực lịch sử mà còn mang trong mình những giá trị nghệ thuật đặc biệt. Những ký họa ấy đã trở thành nguồn tư liệu vô cùng quý báu cho việc xây dựng những tác phẩm về đề tài chiến tranh hoàn chỉnh sau này. Từ những thực tiễn ấy, ký họa kháng chiến có những nét chung của ký họa và những giá trị riêng góp phần vào việc khẳng định giá trị lịch sử cũng như giá trị mỹ thuật, đồng thời là một bằng chứng khẳng định những thành quả của Mỹ thuật Cách mạng. Đây là một điểm son của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, đặc biệt ở mảng ký ức tư liệu nghệ thuật.

          Sau 30 năm nghiên cứu sưu tầm, Bảo tàng Mỹ thuật Tp. HCM hiện đang lưu giữ gần 3461 tranh ký họa kháng chiến, của hơn 100 họa sĩ, chủ yếu là của các họa sĩ hoạt động tại chiến trường Miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ, tiêu biểu là các họa sĩ: Thái Hà, Huỳnh Phương Đông, Xu Man, Quách Phong, Cổ Tấn Long Châu, Nguyễn Thanh Châu, Phạm Đỗ Đồng, Hà Quang Bửu… Trong đó có nhiều tác phẩm của nhiều tác giả đã vĩnh viễn ra đi như: Huỳnh Quốc Trọng, Nguyễn Quang Bửu, Lê Hoàng Anh, Lê Văn Chương, Hà Xuân Phong… đã nằm lại trên khắp các chiến trường miền Nam.

           Bộ sưu tập tranh ký họa là một trong những nét đặc trưng và cũng là thế mạnh của Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là bộ sưu tập  ký họa kháng chiến lớn nhất, phong phú nhất, phản ánh đầy đủ nhất về cuộc sống, chiến đấu của quân dân Miền nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ.


Tên ký họa: Cô giao liên

Tác giả: Võ Xưởng.

Chất liệu: Bút sắt

Màu nước

Kích thước 20,9 x 28,1cm

Năm sáng tác 1972

 

Tên ký họa: Giặt hết đi cho kịp nắng, ăn cơm muộn cũng không sao

Tác giả: Ngô Viễn Chí

Chất liệu: Màu nước

Kích thước: 17,7 x 25,8

Năm sáng tác: 1972

 

Tên ký họa: Hành quân qua suối – nữ pháo binh Trảng Bàng tây Ninh

Tác giả: Võ Xưởng

Chất liệu: Màu nước, bút sắt

Kích thước: 18 x 26cm

Năm sáng tác: 1974

 

Tên ký họa: Lĩnh toa hàng bến Làng Ngà.

Tác giả: Ngô Viễn Chí.

Chất liệu: Màu nước.

Kích thước: 17.6 x 27.1cm. 

Năm sáng tác: 1974

 

Tên ký họa: Quảng Nam bám trụ-sinh hoạt vùng

Tác giả: Trần Việt Sơn.

Chất liệu: Màu nước.

Kích thước: 18 x 25.5cm.

Năm sáng tác:1968

 

Tên ký họa : Thanh niên xung phong nghỉ

Tác giả: Lê Lam

Chất liệu: Màu nước

Kích thước: 20 x 27 cm

Năm sáng tác: 1968