VỀ MỘT BỨC HOÀNH PHI TRONG SƯU TẬP CỦA BẢO TÀNG MỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

VỀ MỘT BỨC HOÀNH PHI TRONG SƯU TẬP CỦA BẢO TÀNG MỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Hoành phi là một thành phần quan trọng trong không gian thờ cúng và sinh hoạt của gia đình người Việt xưa, thường được đặt ở vị trí trang trọng trên gian thờ. Hoành phi có dạng hình chữ nhật nằm ngang, thường được treo dưới xà ngang, phía trên đôi câu đối. Hoành phi thường kết hợp với câu đối để tạo thành một chỉnh thể vừa có giá trị trang trí, vừa thể hiện những nội dung liên quan đến gia phong, đạo lý và tín ngưỡng truyền thống. Nội dung trên hoành phi thường được thể hiện bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm, với cách trình bày trang trọng. Hình thức hoành phi có thể được sơn son thếp vàng, thếp bạc hoặc sơn đen khảm xà cừ. Tùy điều kiện kinh tế và vị thế của gia đình, chất liệu và kỹ thuật trang trí có sự khác nhau.

Một trong những bức hoành phi hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh có hình chữ nhật, thếp vàng trên nền đen. Đường viền bao xung quanh là đường diềm hoa văn dây, thếp vàng. Trong lòng bức hoành phi phía bên phải đề dòng lạc khoản chữ Hán  “Khải Định Đinh Tỵ xuân” - mùa xuân năm Đinh Tỵ 1917 theo hàng dọc từ trên xuống. Bên trái là hai chữ Hán “cung chế” ghi theo thứ tự từ trên xuống, dưới hai hàng chữ Hán là một mộc tròn cuối cùng là mộc vuông. Trung tâm của bức hoành là bốn chữ Hán thếp vàng “Yến Dực Di Mưu”, mang ý nghĩa lo liệu, tính toán cho thế hệ về sau. Nội dung này thể hiện sự quan tâm của thế hệ trước đối với con cháu, đồng thời đề cao ý thức gìn giữ và truyền lại những giá trị của gia đình qua các thế hệ.

Ngày nay cuộc sống đã phát triển hơn, đời sống vật chất cũng được nâng cao, cùng với đó, quan niệm về trang trí nội thất và tổ chức không gian nhà ở cũng có nhiều thay đổi), nhưng không vì thế mà tục treo hoành bị mai một. Hoành phi-câu đối, có khi kết hợp cùng cửa võng để tạo thành một bộ hoàn chỉnh, vẫn có thể dễ dàng bắt gặp trong những không gian nhà ở hiện đại, thường được đặt tại vị trí trang trọng. Điều này cũng nhắc nhở con cháu các thế hệ mai sau - những người có trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa đó của dân tộc.

Nay Nguyệt Hương (Phòng Nghiên cứu – Sưu tầm)